feb 25 2009
Sulla lingua sarda (su ventu survat innuve cheret)
Marco Carta, il ragazzo sardo che trionfa a Sanremo, la lingua sarda che manifesta un suo codice, una sua musicalità. Ma è davvero così? Che distanza esiste, per dire un paradosso, tra il “pruite non cantas ancora rusignolu” di mossiana memoria – che è un Ottocento sardo, ma non solo - e sa melodia e melodias cartiane e tazendiane? Potrebbe risultare un problema inutile – Carta e i Tazenda piacciano al mercato che sa come imporli ed è giusto che sia così – se non fosse che è forse opportuno domandarsi se dentro questo sardo- sanremese noi ci riconosciamo oppure no.
Se sia giusto accettare il mercato oppure contestarlo senza per questo contrapporgli balli e tenores riconosciuti dall’Unesco come patrimonio dell’umanità da salvaguardare.Non sta lì il problema. La questione è il sardo come lingua di comunicazione, come fattore di narrazione del proprio tempo e di altri mondi, come “monida de alma”, come lingua di storia, di cammino fatto e da fare. È possibile? Ei su sardu est vetzu o tzovanu? E poten sos tzovanos aeddare chin chie no lu est prus? E comente?
Nel Vangelo di Giovanni (3, 4-15) Nicodemo interroga Gesù: “Come può un uomo nascere quando è vecchio? Può forse entrare una seconda volta nel grembo di sua madre e rinascere?”. Gli risponde Gesù: “In verità, in verità ti dico, se uno non nasce da acqua e da Spirito, non può entrare nel regno di Dio. Quel che è nato dalla carne è carne e quel che è nato dallo Spirito è Spirito. Non ti meravigliare se t’ho detto: dovete rinascere dall’alto. Il vento soffia dove vuole e ne senti la voce, ma non sai di dove viene e dove va: così è di chiunque è nato dallo Spirito”.
Su Ventu, su ventu. “Quand’ecco sale il vento. Melchoro Minero lo sentì nascere e salire dalla vallata selvaggia, mulinante verso l’alto, muggito, belato, voce umana, fischiante ululare e ancora voci in mucchio e mischio. Questo vento, questo vento. Non lo sentiva solamente Melchoro. Anche un’altra lo percepiva, lei, nella stanza a fianco raggiunta dopo avere percorso il corridoio, strascicando piedi foderati di ciabatta. Melchoro Minero sentiva che nella stanza accosto lei si parlava da sola, prima bassa poi quasi neniando, come attitando da prefica. Si alzò per affacciarsi sulla porta della stanza accosto. Lei si parlava davvero da sola, seduta sul letto, la testa tra le mani: la ondeggiava a tremito ed era come parlasse con il vento, sospirando, soffiando e inspirando.
Ohi ohi questo vento ohi ohi. E ne imitava il suono a toni aspri.
Ohi ohi come faccio a sopportarlo ohi ohi questo vento che porta disgrazie e chi sa a chi toccherà questa volta, poverittu, poveritta a chi tocca ohi ohi! Come una bruja invasata che però non perde del tutto il necessario controllo, uno sfogo e un premunirsi, per sviare da sé il destino e la disgrazia annunciata dal vento”.
Ma su ventu est ateru.
Li nesit Nicodemo: “Comente potet unu homine naschire canno er vetzu? Potet forsis intrare una sicunna via in su sinu de sa mama e torrare a naschire?” Li risponnesit Gesus: “In veritate, ti naro in veritate, si unu non naschit dae abba e dae s’Ispiritu, non potet intrare in su regnu de Deus. Cussu chi naschit dae sa carre est carre e cussu chi naschit dae s’Ispiritu est Ispiritu. Non ti deves meraizzare si t’appo natu: devites torrare a naschire dae inartu. Su ventu survat inuve cheret e tue intennes sa oche, ma no ischis dae uve ‘enit e a inuve annat: gai est de donzunu chi naschit dae s’Ispiritu”.
Su ventu survat inuve cheret: vinas pro cantu riguardat sa limba nostra ei sas paraulas, sas iscrituras, su mediu issoro in su tempus chi bivimus, in paginas de papiru e paginas de internet. In ballos de prima e cantzones de como.
Sos libros e sos computer sono medios de su Ventu. Toccat a nois de intennere a inuve survat, comente est chi nor fachet cumprennere chi sa paraula est Espiritu. Chene Espiritu, su Paraclitu ma vinas s’esigentzia de dare significatu a sas paraulas, non b’at vita vera, né sustantzia né mediu. Narat unu de sos duos canticos prus importantes pro s’Ispiritu Santu (s’ateru est su Veni creator Spiritus): “Sine tuo numine nihil est in homine, nihil est innoxium”: Chene sa potenzia tua (chi est vinas amparu) nudda b’at in s’homine, nudda est chene peccatu”. Lassare sas paraulas chene significatu est una gurpa si chie lu potet fachere no’ lu achet.
Ca est in su ischire ite cherene narrere “abba” e “carre”, comente si potene cumponnere in d’unu arrejonu, chi s’avverat sa presentzia de sa emina e de s’homine in s’esistentzia e in s’istoria, in campu e in bidda, in citate e in sos paeses, in su tempus accurzu e innedda. Sas paraulas sono centru e orizzonte, oru de terra e de mare, lakana e sartu, condaghe e contu, faula e paristoria, romanzu e poesia.
E su Ventu las aunit e las isparghet, las semenat pro chi crescan’ e diant alimentu e cossolu. Est unu Ventu chi creschet, chi aiuat a creschere in su corpus e in sa mente, chi rinforzat sa voluntate. Narat unu passu de Sos sinnos de Michelangelo Pira: Jeo appo duas limbas e duas animas, sa sarda ei s’italiana, e canno aeddo in sardu renego sa meitate italiana e gai suzzedit canno aeddo in italianu pro su sardu. E pro custu no’ so’ mai unu homine intreu si non canno mischio cosas de s’una e de s’atera limba. Chi est una cosa vinas de dolore. S’Ispiritu intrat in custu patimentu pro nche ocare ateros significatos, unu significatu novu pro chi sa limba ei s’iscritura chi rapresentan sas paraulas nostras siene, semprere, cosa in caminu, mai cosa morta. Sas paraulas sono una esigentzia de libertate pro catauna e cataunu chi appana sentessos, libertate comente guvernu de s’Ispiritu supra sas mancantzias de sa carre.
Le Vent souffle où il veut: est su titulu franzesu de unu granne cinema de Robert Bresson, chi in italianu est istatu presentatu comente Un condannato a morte è fuggito (1956). Contat una istoria vera, de unu homine de sa Resistenza chi resessit a si nch’imberghere dae su carcere, sa fortezza de sa Gestapo inuve lu devene vusilare. Resessit a fachere su chi est impossibile ca est s’Ispiritu de sa libertate chi achet survare su Ventu. Organizat s’imberghere dae prejone danne significatu de libertate a donzi minima cosa: un’acu, una cugliera, sas tramas de sa coperta, sas paraulas de sos ateros prejoneris, vinas cussos chi nche los son picanne a los fusilare. E a sa vine isse ei unu cumpanzu de cella, unu pitzinnu, resessini a torrare liberos. Pro chi potana contare s’istoria chi dae tanno no’ est prus issoro ma de tottu.
Tottu custu solu ca unu pitzinnu sardu a’ bissu ocanno su festival de Sanremo? Embo. Nois semus comente su mannu ei su minore de su cinema de Bresson, chi caminan paris.



